Leef jij op de automatische piloot?
We reageren op e-mails voordat we bewust hebben nagedacht. We zeggen “ja” terwijl we eigenlijk “nee” voelen. We raken verstrikt in gedachten, emoties of overtuigingen zonder ons af te vragen of ze werkelijk kloppen.
Dat is niet vreemd. Ons brein is ontworpen om energie te besparen door zoveel mogelijk processen automatisch te laten verlopen. Juist daardoor kunnen oude patronen zich jarenlang herhalen zonder dat we ze bewust opmerken.
Veel mensen leven grotendeels op de automatische piloot.
Binnen het Draagkracht Model™ vormt Bewustzijn daarom het tweede domein. Nadat er voldoende regulatie is ontstaan, ontstaat er ruimte om werkelijk waar te nemen wat er in jezelf gebeurt. Bewustzijn maakt ontwikkeling mogelijk, omdat je alleen kunt veranderen wat je kunt zien.
Bewustzijn betekent meer dan nadenken over jezelf.
Het is het vermogen om met open aandacht aanwezig te zijn bij wat zich op dit moment afspeelt: in je lichaam, je gedachten, je emoties en je omgeving.
Dat vraagt geen oordeel en geen analyse.
Het vraagt vooral nieuwsgierigheid.
Wanneer je bewust aanwezig bent, ontstaat er ruimte tussen een gebeurtenis en jouw reactie daarop. In die ruimte ontstaat keuzevrijheid.
Je hoeft niet langer automatisch te reageren vanuit gewoonte, stress of oude overtuigingen. Je kunt bewust kiezen hoe je wilt handelen.
Juist die keuzevrijheid vormt de basis van persoonlijk leiderschap.
Een belangrijk onderdeel van bewustzijn is het ontwikkelen van wat binnen verschillende psychologische stromingen de waarnemer wordt genoemd.
De waarnemer is het deel van jezelf dat kan opmerken wat er gebeurt, zonder er direct volledig in op te gaan.
Je merkt bijvoorbeeld op: “Ik voel spanning.” In plaats van: “Ik bén gespannen.”
Of:
“Ik merk dat ik mezelf veroordeel.” In plaats van: “Ik ben niet goed genoeg.”
Dit lijkt misschien een klein verschil, maar het verandert fundamenteel hoe je met jezelf omgaat.
Wanneer je jezelf niet volledig identificeert met iedere gedachte of emotie, ontstaat er ruimte voor een andere reactie.
Je wordt niet langer volledig geleid door wat zich in je afspeelt, maar ontwikkelt het vermogen om er bewust mee om te gaan.
Veel gedrag ontstaat zonder dat we daar bewust voor kiezen.
Vaak zijn deze reacties ooit helpend geweest. Maar wat vroeger bescherming bood, kan later een beperking worden.
Bewustzijn maakt deze automatische patronen zichtbaar.
Niet om jezelf te veroordelen, maar om ze beter te begrijpen.
Want zodra je ziet wat er gebeurt, ontstaat de mogelijkheid om iets anders te kiezen.
Wanneer het bewustzijn zich ontwikkelt, ervaren veel mensen dat ze meer regie krijgen over hun eigen leven.
Ze merken bijvoorbeeld:
Bewustzijn verandert niet direct de omstandigheden.
Het verandert wel de manier waarop je ermee omgaat.
Binnen het Draagkracht Model™ ontstaat bewustzijn niet los van regulatie.
Wanneer het zenuwstelsel voortdurend onder hoge spanning staat, vernauwt onze aandacht. We reageren sneller vanuit reflexen en hebben minder ruimte voor zelfreflectie.
Naarmate regulatie toeneemt, ontstaat er meer innerlijke rust.
Die rust maakt het mogelijk om met aandacht naar jezelf te kijken, zonder direct te hoeven handelen of oordelen.
Vanuit dit bewustzijn worden vervolgens de onderliggende patronen zichtbaar. Daarmee vormt Bewustzijn de brug naar het volgende domein: Innerlijke Dynamiek.
Bewust aanwezig zijn is geen karaktereigenschap.
Het is een vaardigheid die zich gedurende het hele leven kan ontwikkelen. Iedere keer dat je bewust stilstaat bij wat je voelt, denkt of ervaart, versterk je dit vermogen.
Dat kan tijdens meditatie of mindfulness, maar net zo goed tijdens een wandeling, een gesprek, een ademhalingsoefening of een moment waarop je jezelf afvraagt: “Wat gebeurt er eigenlijk in mij?”
Bewustzijn groeit niet door harder na te denken. Het groeit door vaker aanwezig te zijn.
Binnen de psychologie is veel onderzoek gedaan naar de effecten van aandachtstraining, mindfulness en psychologische flexibiliteit.
Onderzoek naar Acceptance and Commitment Therapy (ACT) laat zien dat het ontwikkelen van een observerende houding ten opzichte van gedachten en emoties kan bijdragen aan het verminderen van onder andere angst, depressieve klachten en chronische pijn. Een grote meta-analyse van tientallen gerandomiseerde onderzoeken concludeerde dat ACT effectief is en vergelijkbare of betere resultaten kan behalen dan verschillende traditionele behandelvormen.
Ook onderzoek naar mindfulness laat zien dat bewustzijn trainbaar is. Neuropsychologisch onderzoek heeft aangetoond dat een periode van acht weken mindfulness-training samen kan gaan met meetbare veranderingen in hersengebieden die betrokken zijn bij leren, emotieregulatie, lichaamsbewustzijn en geheugen. Dit ondersteunt het idee dat gerichte aandacht niet alleen een subjectieve ervaring is, maar ook samenhangt met neuroplasticiteit: het vermogen van het brein om zich aan te passen door ervaring.
Hoewel de exacte mechanismen nog steeds worden onderzocht, is er brede wetenschappelijke consensus dat aandachtstraining en bewust aanwezig zijn een positieve bijdrage kunnen leveren aan welzijn, emotieregulatie en psychologische flexibiliteit.
Binnen het Draagkracht Model™ zien we bewustzijn als het moment waarop ontwikkeling werkelijk begint.
Niet omdat er direct iets verandert, maar omdat je gaat zien wat er al die tijd gebeurde.
Je ontdekt hoe gedachten ontstaan, hoe emoties zich aandienen en hoe patronen zich herhalen. Zonder er volledig mee samen te vallen.
Vanuit die positie ontstaat een nieuwe vorm van vrijheid.
De vrijheid om bewust te kiezen hoe je wilt omgaan met jezelf, met anderen en met de uitdagingen die het leven met zich meebrengt.
Bewustzijn is daarmee geen doel op zichzelf. Het is de ingang naar duurzame persoonlijke ontwikkeling.
